Paul's bonsai-site

• er geen samenleving zo strak georganiseerd is als die van Japan,
• veel ongeschreven regels de gang van zaken in de Japanse maatschappij bepalen,
• de telefoon uit gaat in de metro om medereizigers niet te storen,
• kauwgom of blikje bewaard wordt tot er een prullenbak komt. Eén? Er staan er zes strak naast elkaar om het afval te scheiden,
• een normale werkdag in Japan om 9 uur begint en doorgaans niet minder dan 12 uur later eindigt,
• een ongedwongen gesprek met de baas er niet bij is, diep buigen wel,
• 90% van de aandacht die een werknemer van zijn baas krijgt, wordt als negatief ervaren; de toon van een opdracht is bars; uitkafferen standaard,
• een werknemer ‘s avonds mee naar de kroeg moet als de baas dat zo wil. Consumpties wel op kosten van die baas,
• zo’n dienstuitje zelden tevoren wordt aangekondigd en afspraken thuis met vrienden maar afgezegd moeten worden en….dat er dan stevig gedronken…. gezopen wordt. Niet meedoen betekent buitengesloten worden; collega’s denken dat je niet met hen wil praten,
• drinken vermindert de stress, maar leidt ook tot loslippigheid waar de baas van kan profiteren,
• donker kostuum + licht overhemd of mantelpakje alleen in het weekend in de kast blijft,
• een bedrijf de werknemers meer dan het salaris biedt, maar allerlei verzekeringen, zorgpremie, kinder- en studiebijlage, gratis zomerhuisjes, bedrijfszwembad, etc.

• 
• dat van de werknemer totale overgave als tegenprestatie verwacht wordt,
• dat lange, zware werkdagen veel eisen en er in de metro naar huis zelfs staand geslapen wordt,
• “Karoshi”, dood door werkdruk, jaarlijks honderden Japanners treft,
• Japan bekend staat om de hoge zelfdoding cijfers. Angst voor de werkweek maakt de maandagmorgen berucht, maar ook pesten en uitsluiting door collega’s zijn vaak een directe aanleiding,
• Japanners ‘op vakantie gaan’ niet loyaal vinden tegenover collega’s. In sommige C.A.O.’s maar 7 vakantiedagen + 3 verplichte dagen rond de jaarwisseling staan, carrière maken uitsluitend afhankelijk is van het aantal dienstjaren. Tussentijds switchen zet je weer onderaan de carrièreladder.

• alleen al door de globalisering de Japanse werkmentaliteit aan het veranderen is. Dat men vooral bij de multinationals kennis maakt met een andere aanpak,
• dat de studietijd de meest ontspannen tijd van hun leven is en een studie in het buitenland totaal andere inzichten geeft,
• die nieuwe blik of tot uitsluiting door de familie leidt of tot afzetten er tegen; dat in het eerste geval zelfdoding de oplossing kan zijn, maar ook uiterst opstandig gedrag, zeker als zij hun vader nauwelijks kennen en hem slechts als “workaholic and alcoholic” minachten,
• dat veel Japanse huisvrouwen zich voortdurend afvragen:” Is dit alles?” Na hun studie werken zij immers, na intensieve sollicitatieprocedures, een aantal jaren keihard, trouwen, worden zwanger, krijgen één jaar zwangerschapsverlof – waar de werkgever niet moeilijk over doet - , maar keren zelden terug op de werkvloer. In een vergelijkbaar keurslijf thuis worden zij de perfecte moeder, huis- en gastvrouw,
• dat het keurslijf, die zorgt voor het in stand houden van veel familietradities waarbij tekenkunst, kalligrafie, ikebana en ook bonsai een rol spelen,
• ook de tokonoma volgens die tradities als communicatiemiddel blijft functioneren. Het spreekt “ons bonsaïsten” altijd aan, als wij lezen dat op de avond van een zwaar gesprek dat open, eerlijk, zonder verborgen agenda moet verlopen, een eerbiedwaardige, knoestige zwarte den in de tokonoma geplaatst wordt, een yose ue als in het voorjaar een gezinslid de natuur in wil en een bloeiende prunus als pa dat zelfde voorjaar in zijn hoofd heeft,
• een liefhebbende zoon wel eens tegen zijn somber voor zich uitstarende moeder zou kunnen zeggen: “Shall I create a funbonsai for you to make you smile again!”
• dat dan heus niet alle bonsai regels en formules toegepast zullen worden, maar er in een artistiek gezin wel iets moois tot stand komt, omdat er met hart en gevoel geschapen werd met oude vaardigheden en technieken,
• dat de echt losgeslagen puber - dolgedraaid achter een playstation vol agressie - om die zuiplap van ‘n vader te shockeren een crash bonsai zou kunnen verzinnen,
• dat op die wijze onder jonge mensen, die door moderne communicatie als internet, digitale fotografie, webcam intensieve contacten onderhouden, trends ontstaan, die afwijken van de eeuwenoude tradities, die zich sneller verspreiden dan in de tijd van de oude bonsai meesters die zich met postduiven moesten behelpen, ontwikkelingen volgen in een dynamisch land, bakermat van onze bonsai hobby, tot meer inzicht en verdieping leidt. Wie goed voorbereid op reis wil, leest zich toch eerst in, opdat men eenmaal in het land van bestemming beter kan kijken en dus meer zien.

Bronnen:
“Japan: het enigma van een stille wereldmacht” door Karel van Wolferen (Olympus 2004)
“Met angst en beven” door Amélie Nothomb ( Mantieu 1999) een hoog opgeleide dame verzet zich tegen het traditionele carrièreverloop, is te ambitieus en eindigt als toiletjuffrouw.
“Tekkels in Tokio” door Freek Vossenaar (Balans 2005), gids voor het hedendaags Japan. Soms hilarisch b.v. over gekke gewoontes zoals verkleed de straat op gaan als “gothic lolita”, sexy schoolgirl of mangameisje; vaak ook beklemmend over extreme subculturen.

Illustraties:
van Hokusai, u weet wel van die (tsunami) golf.

Just Merks