Paul's bonsai-site

Mos is een relatief eenvoudige plant zonder wortels; het wordt verankerd door middel van rhizoids. Het heeft ook geen stam en bladeren. De naam mos verwijst naar om het even welke soorten van de klasse Bryopsida die deel uitmaakt van de afdeling Bryophyta. Bryophyta betekent de eerste groene beplanting die zich tijdens het bekende evolutie proces heeft ontwikkeld. Van mos wordt verondersteld zich van zeer primitieve vasculaire overleving geëvolueerd te hebben.

Omdat mos de traditionele vasculaire structuren van bladeren niet heeft, zijn de stammen en groei van de wortels, beperkt tot vochtige plaatsen, aangezien hun cellen water uit de lucht of de grond direct moeten absorberen. Om die redenen kunnen zij zich op vochtige plaatsen goed aanpassen. Een interessant gegeven is dat mos zich niet kan voortplanten zonder water.

Het mos groeit bijna overal, behalve in of onder water. Behalve Sphagnum (turf mos) wordt mos in het algemeen door mensen weinig gebruik; met uitzondering voor het behandelen van grond bij bonsaiisten. De Japanners hebben met mos vele jaren getuinierd en het mos slaat ook langzaam aan in andere landen. Het mos wordt ook weinig gebruikt door dieren, hoewel het soms in hongersnood wordt gegeten.

Andere planten die niet verwant zijn met mos kunnen de naam mos delen. Dit betreft clubmos, bloeiend mos, carrageen, rendiermos en Spaans mos. De Japanners hebben mos eeuwenlang gebruikt. Getaxeerd voor zijn verminderde behoefte om water te geven en zijn groenheid, wordt het gebruikt om een gevoel van sereniteit aan Japanse tuinen toe te voegen.

Wij als bonsaiist gebruiken mos om een extra dimensie aan onze bonsai toe te voegen; visuele illusie. Wij draperen het op het grondoppervlak in de schaal om de illusie van gras onder de boom te geven. Het is een weinig bekend feit dat mos mineralen in de grond brengt bij het water geven. Dit voordeel wordt nochtans vaak ontkend door het feit dat het mos, indien toegestaan, een schild op de oppervlakte zal maken waar het water niet zal doordringen. Het kan ook tot een barrière leiden dat mos die vochtigheid opsluit en de grond geen mogelijkheid geeft om uit te drogen. Dit is de reden dat de meeste mensen zullen adviseren dat het mos slechts wordt toegepast op de oppervlakte van de grond een paar weken alvorens bonsai te tonen en onmiddellijk daarna weer wordt verwijderd.

Het mos kunt u het hele jaar laten liggen mits enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen worden genomen. Laat altijd ruimten tussen de stukken om waterpenetratie en verdamping toe te staan. Een goede regel is dat niet meer dan 75% van de grondoppervlakte met mos wordt bedekt. Probeer ook om het mos niet stijf tegen de potrand te leggen, laat het randgebied vrij, waardoor het einde van het mos op dit punt een betere illusie zal geven.

Wees zorgvuldig met loofbomen en de meeste naaldbomen, de meesten houden van droge grond. Als uw mos op deze plaatsen groen en gezond is, heeft u weinig kans dat u teveel water geeft. Ik heb wat succes gehad dat gezond mos op een Schotse naaldboom door als normaal maar ook middels lichte beneveling het mos op een dagelijkse basis water te geven. Het Zilvermos groeide op de grond rondom de Mugho. Mugho houdt minder van natte grond dan de meeste naaldbomen, dit zou de reden van het succes kunnen verklaren.

Het cultiveren van mos
Vele mensen verzamelen eenvoudig welk mos ook wanneer zij het op de grondoppervlakte of hun bonsai. Omdat dit een eenvoudige manier van verzamelen is doe ik dit vaak zelf ook. Nochtans, als men wenst om verschillende beschikbare kleuren en texturen te hebben dan is de cultuur de gemakkelijkste manier om dit te bereiken.

Door mos te cultiveren, heeft een persoon vele verschillende mossen beschikbaar en de kans om texturen, zoals een fijn groen mos, te mengen met wat veermos. Door Varens toe te voegen kun je iets extra's aan de algemene presentatie toevoegen. Het mengen van andere texturen en kleuren kan samen tot een natuurlijkere presentatie leiden en er is ruimte voor zo veel creativiteit op dit gebied dat het fundamenteel een ongebruikte werkwijze voor vele bonsaiïsten is.

Ik gebruik twee verschillende technieken om mos te cultiveren, dat ik „ deeg“ en de „dienblad“ technieken zal noemen. De deegtechniek is de meest aangewezen methode die ik vaak gebruik. Wanneer er niet genoeg mos is om deze techniek te gebruiken, aangezien in het geval dat slechts een klein stuk van het zilveren mos dat ik heb verworven, zal ik de dienbladtechniek gebruiken.
Voor dit artikel zal ik beide technieken beschrijven zodat u een idee krijgt van de verschillen.

Wanneer ik mos verzamel, plaats ik het op een zonnige plek en laat het wat uitdrogen, niet volledig maar genoeg om het makkelijk te brokkelen en of te snijden.

Cultuur in dienbladen
Ik neem een ondiepe container met kleine drainagegaten en leg een dun laagje zand op de bodem en benevel het tot het vochtig is. Ik neem mijn mos en hak het zeer fijn met een scheermesje en bestrooi het dan gelijk op de het zandbedje. Ik benevel het opnieuw en zet het op een schaduwrijke weg en leg op dat de bovenkant nooit volledig uitdroogt. Gewoonlijk dien je het één keer per dag te benevelen. In twee weken tijd zal de volledige oppervlakte groen zijn en zal u een perfect mosblad hebben. Ik heb het mos in zijn originele container voor over een jaar gekweekt en het is een handige manier om mos klaar te houden.

Cultuur op bakstenen of blokken
Dit is een methode waarmee ik in het verleden zeer succesvol ben geweest. Ik verzamel mos en laat dit buiten licht drogen in de zon. Ik gebruik dan een mixer slechts gewijd voor dit gebruik en voeg bier (sommige mensen gebruiken karnemelk of water) toe tot ik een deeg krijg wat lijkt op cement. Ik plaats dan een baksteen in het dienblad zonder drainagegaten en vul de container met water; de baksteen zuigt door deze opstelling constant water op. Ik spreid het deeg bovenop de baksteen en benevel dit dagelijks.

Na een paar weken zal het mos op de baksteen tot een stevig tapijt van mos leiden. Deze techniek zal u toestaan om perfecte bladen van de baksteen te creëeren die u kunt pakken wanneer u het nodig heeft.

De grotere maat patioblokken kunnen voor grotere bladen worden gebruikt.

Het deeg kan ook op rotsen in uw schaduwtuin worden gebruikt; het mos zal groeien zolang het vochtig gehouden wordt. Ik heb tuinbanken, muren en standbeelden gezien die met mos worden behandeld en worden verfraaid met deze techniek. Een paar creatieve individuen hebben zelfs dit deeg gebruikt om berichten op blok of bakstenen muren te schrijven.

Hieronder is een beeldreeks met maatregelen die worden getroffen om mos op de beschreven manieren te cultiveren.

Lege dienbladen en baksteen klaar voor gebruik. Het dienblad op de linkerzijde heeft drainagegaten gehad die op de bodem worden geslagen.

De dienbladen klaar voor het mos. Op de linkerzijde klaar voor de traying techniek en de rechter klaar voor het deeg.

Mos dat klaar voor „het traying“ wordt gehakt.

Het mos in mixer klaar om met toevoeging van bier te worden gemengd. (Nota: Het resterende bier zou moeten worden verbruikt, maar kan voor toekomstige mosvoorbereiding worden bewaard.)

Mos in mixer die tot een deeg wordt vermengd. Klaar voor zijn toepassing.

De dienbladen zijn klaar voor gebruik.

Het mos was te schommelen van toepassing. Het mos kan op elke poreuse ondergrond worden toegepast.

Gebruik hierbij uw fantasie!

Typisch zal het mos dat met de traying techniek wordt gekweekt actief zijn in een paar weken en klaar zijn voor gebruik. De voorraad kan vrij lang bewaard worden op voorwaarde dat u het niet volledig laat uitdrogen.

Het verzamelen van mos
Voor het verzamelen van te cultiveren of over te planten mos, zult u in heldere zonnige plaatsen moeten kijken aangezien het zeer moeilijk is om mos te cultiveren dat zijn leven op schaduwrijke gebieden in de zonnige grensgebieden van een bonsaipot heeft doorgebracht.

Bij het uitkiezen van te cultiveren of over te planten mos, houd ik de textuur, de kleur, de vorm, de diepte en het gevoel van het mos in de gaten. U zult ook meer dan één soort mos willen verzamelen aangezien die verschillende types, kleuren en texturen een doel hebben die samen in u bonsaipot worden geplant. Een techniek die ik gebruik in bosaanplantingen is een donkerder gekleurd mos direct gebruiken onder de bomen, binnen in het bos en een lichtere schaduw van mos buiten het bos gebruiken. Dit geeft een fantastische illusie van het 'schaduwen-spel'.

Mos overplanten
Overplanten van mos is gemakkelijk als de zorg wordt genomen om te verzekeren dat het aan zijn nieuw milieu neemt. De grote stukken zijn veel gemakkelijker om mee te werken dan de kleinere stukken, zo een bron zoeken die in volledig zonlicht groeit aangezien deze types zich gemakkelijker aan de zon bonsai kunnen aanpassen.

Gebruik het vlakke eind op uw grondhark of een ander vlak voorwerp zoals een boter mes, waarmee u zorgvuldig het mos opheft, nemend zorg om grote, ongebroken stukken te krijgen, en het te plaatsen in een plastic zak om de vochtigheid te handhaven. Het is goed om zo veel grond van de bodem van de stukken af te schrapen om geen vuil op de andere stukken in de zak te krijgen. Het zal uiteindelijk verwijderd moeten worden aangezien wij de grond niet in onze bonsaigrond willen mengen.

Deze stukken zullen levend en vers in een plastic zak blijven en mogen nooit uitdrogen.

Als het mos voor „zaailingen“ wordt gebruikt malen wij de kleine stukken volkomen fijn en zorgen ervoor dat ook dit nooit uitdroogt. Nochtans, zou zoveel mogelijk grond nog uit de onderkant moeten worden verwijderd aangezien dit voor om het even welk doel nutteloos is en aangezien het mos geen wortels, zo te zeggen heeft, zal dit geen kwaad kunnen.

Het toepassen van mos
Het toepassen van mos op bonsai kan een kunstvorm op zichzelf worden genoemd aangezien de regeling, het uit elkaar plaatsen, de textuur en de kleur of de visuele verschijning de algemene presentatie kunnen verbeteren.

Voor de gezondheid van de boom zou men een paar richtlijnen moeten volgen bij het toepassen van mos:

• Beplant nooit meer dan 75% van de grondoppervlakte met mos. Dit verzekert een goede drainage, verdamping, luchtoverdracht, bemesting en het geeft een natuurlijke verschijning aan de gehele presentatie.
• Laat voldoende ruimten tussen de mosstukken.
• Naast de ruimten tussen mosstukken, laat een ruimte rond de rand van de pot die vrij van mos is. Dit geeft een indruk van een ontworpen beeld waarin het beeld niet uit het kader verdwijnt. Met deze ruimte en de ruimten tussen de stukken, het is vrij gemakkelijk om 25% of meer van te verlaten vrije het mos van de grondoppervlakte.
• Laat ongeveer 25% van grond onbedekt om de drainage en verdamping niet te belemmeren.

Vele kunstenaars passen mos een korte tijd toe alvorens het te tonen en verwijderen het dan daarna om het even welke problemen te verhinderen. Op sommige bomen is moeilijk om mos te houden omdat als het mos gezond is, de kans bestaat dat de grond nat blijft.

Zelfs met tropische soorten zoals deze ficus droogt het mos uit als ik tussen het mos water geef. Het mos komt omhoog bijna onmiddellijk nadat de bonsai water wordt gegeven. Als ik op het mos water gaf, zou de grond te nat blijven. Beneveling van het mos kan deze situatie enigszins vermijden maar kan de verdamping ook belemmeren.

Zelfs na verwijdering van mos van de grondoppervlakte, zal het, soms in de verkeerde plaatsen blijven groeien. Nadat het mos werd verwijderd uit de grondoppervlakte van deze pijnboom van shohin mugo, kwam het op de boomstam, niet een goede zaak terug. Dit kun je het beste vermijden door het gebruik te maken van een zachte tandenborstel, een penseel of ander hulpmiddel om deze oplossing uit de boomstam verwijderen. De toekomstige groei wordt hierdoor verhinderd.

Het mos ontvangt zijn voedingsmiddelen uit de lucht en het is mijn ervaring geweest dat het geplaatsen of gieten van meststoffen dit niet beïnvloed. Ik neig om, waar mogelijk, mijn organische meststoffen op de gebieden te plaatsen die niet aan mos worden blootgesteld, maar zoals in deze groep van Ficus Benjamin, waar ik de meststof plaatst op het mos niet direct bijwerkingen heeft.

De sleutel tot succesvolle toepassing en voortdurende gezondheid van mos op uw bonsai grond is de grond zelf. De voorbereiding is de sleutel en dit betekent dat uw grond mengsel niet alleen voortdurende drainage en luchtuitwisseling moet toestaan, maar ook een goede vlotte basis voor het kweken van mos geeft.

Eerst, gebruikend een handdoek (gewoonlijk op het andere eind van uw grondhark) of een gelijkaardig vlot hulpmiddel en schik uw bestaande of grond die, die terwijl het verwijderen over een halve duim van de bestaande grond om ruimte te krijgen voor het mos.

Zodra u wat grond hebt verwijderd en het in de vorm en het niveau geschikt is brengt u een zeer dunne oppervlaktedeklaag aan op uw bestaande grondoppervlakte. Het doen van dit maakt een niveau, vlotte oppervlakte dat het mos gemakkelijk kan aanhangen terwijl het creëren van een dun gebied van het waterbehoud voor het mos. Ik gebruik voor mijn grondingrediënten met deze bedoeling, voor mos een mengeling van 75% zuiver turf en 25% pijnboomschors.

Laat me verklaren wat ik met een dunne laag bedoel. Bekijk uw grondmengeling alvorens de mosmengsel toe te passen, u ziet lichte onregelmatigheden wanneer de deeltjes raken. De boetes worden gebruikt om de bestaande grondmengeling met mate en slechts te nivelleren.

Grond alvorens een zeer dunne laag mosmengsel op niveau uit te spreiden.

De oppervlakte van de grond wordt nu genivelleerd nadat de mosmengsel wordt toegepast. Gebruik slechts genoeg om de hiaten tussen de deeltjes op te vullen staat en zorg ervoor dat het mos niet de de drainage of lucht uitwisseling gaat belemmeren.

Zodra de boetes zijn toegepast op de grondoppervlakte kan het mos worden toegepast. Ik zal een voorbeeld van één enkele bonsai voor verklaringsdoeleinden, hoewel dezelfde technieken op om het even welke stijl van het planten van toepassing zijn, de texturen gebruiken en de kleur van het gebruikte mos kan veranderen en is volledig afhankelijk van de wens en de visie van de kunstenaar.

Plaats twee stapels van mos waarop al grond mogelijke van de bodem en het mos is geschaafd is zoveel mogelijk afgevlakt uit. Één stapel is van een licht mos met een fijne textuur, is de andere stapel van een donkerder mos met de zelfde textuur. Houdt een kleine container van het zelfde mengsel,gebruikte grond, een troffel, een stuk papier, een schaar en een benevelaar bij de hand.

Benevel het grondoppervlak tot het vochtig is om het mos aan te brengen.

Beginnend bij de basis van de boomstam, gebruik eerst het donkerdere gekleurde mos en scheur (snijden kan natuurlijk ook) in stukken ruwweg een paar duim in diameter, wat meer, sommige minder, afhankelijk van het algemene beeld dat u voor ogen hebt. Gebruik de schaar om een hoek van ongeveer 45 graden bij de randen van het mos te snijden van binnen naar het centrum.

Het gebruiken van uw vingers om het mos te scheuren, indien nodig, rond de boomstam of blootgestelde nebari te passen, plaatst het donkerdere gekleurde mos op de grondoppervlakte, weggaand over 1/8 duimhiaat tussen de stukken. Het donkerdere gekleurde mos moet schaduw van het gebladerte vertegenwoordigen hierboven, zodat wanneer het plaatsen van het, in mening de hoek van uw denkbeeldige zon houden en ruwweg het overzicht van de schaduw volgen die natuurlijk zou vallen. Zet deze plaatsing die van het donkere mos voort, in een onregelmatig overzicht ergens dichtbij de druppellijn eindigt van de boom, of aan één kant als u wilt dat de schaduw worden gegoten aan de linkerzijde of het recht.

Vermijd bij het plaatsen van het mos, om het even welke blik van gecontroleerde regelmatigheid.

Neem daarna het lichter gekleurde mos en ga uit van de randen van het donkerdere mos verder aan ongeveer 1/8 of 1/4 van een duim van de potrand.

Zodra het mos toegepast is kun je het met 'n troffel stevig op de plaats drukken, benevel het mos zodat het goed kan aanslaan. Duw op de randen stevig evenals op het centrum van de stukken.

Neem nu het stuk papier en rol het in een trechter met een uiteinde dat groot genoeg is om het mengsel langzaam doorheen te gieten. Vul nu de ruimtes met het mengsel en laat ruimten vrij bij de potrand. Verzeker u ervan dat slechts de ruimten tot het niveau van het mos en niet de vrije ruimten zijn gevuld.

Geef het mos een goede beneveling, volledig nat makend en gebruik troffel om het mos en de boetes stevig aan te drukken. Vul om het even welke ruimten en gebruik een pincet vergen om het overtollige of gemorste mos te verwijderen.

Indien behoorlijk gedaan, zal de techniek hierboven de illusie van een boomrand door gras geven dat het gras onderaan in de schaduw stelt terwijl het gras buiten de schaduw wordt geraakt door de zon.

Men zou moeten vermelden dat één enkele kleur van mos kan worden gebruikt en vaak is, zijn de zelfde technieken, overal toepasbaar. U kunt texturen als kleuren eveneens ook mengen, laat uw verbeelding de vrije loop gaan.

Ik hoop uw begrip lichtjes bevorderd te hebben hoe het mos groeit en in een bonsai pot evenals overleeft en hoe u het met succes kunt cultiveren. Hopelijk stelde ik u ook sommige overwegingen voor over de vele manieren waarin het mos kan worden gebruikt om de prachtige illusies te verbeteren die wij met onze bonsai hebben gecreëerd.

Auteur tekst
Will Heath is redacteur en een mede-oprichter van www.artofbonsai.org, een moderator bij www.bonsaiswap.com en de showvoorzitter en de Webmanager van Bonsai van vier Seizoenen Club in Michigan. Zijn onderwijsartikelen en humoristische verhalen zijn gepubliceerd in Bonsai, het ABS Dagboek, op forums en in bulletins over de gehele wereld.

Vertaling
Paul Wolters

September 2006.