Paul's Bonsai-site

Alles voor en over 'boom in pot'

Get Adobe Flash player

Saikei (miniatuurlandschap)


Inleiding
Wij kennen allen die oude Chinese scrolls met loodrechte rotsen oprijzend uit nevelige vlakten. Aan zo’n rots klampt zich een “Kengai” of “Han-Kengai” vast. In grote gedeelten van China bestaat die gesteente- en gebergtevorming “in het echt”.

IMG_0171 “Penjing” noemen de Chinezen hun landschap, dat echt bij hun cultuurhistorie hoort. In de 4e en 6e eeuw na Christus ontvluchtten veel mandarijnen en geleerden het keizerlijke hof, omdat zij er door gekuip, gekonkel en corruptie hun leven niet zeker waren. In het onherbergzame gebergte waren zij onbereikbaar voor zoek- of wraakacties. Zij voegden zich bij de kluizenaars en monniken die zich daar gevestigd hadden om hoog in de bergen dicht bij de energie van het heelal te zijn. Die geestelijken hoopten geïnspireerd te worden beïnvloed door een mix van angst, uitputting en het verblijf in ijle lucht op grote hoogte. Bijna in trans ontwikkelden Taöistische monniken het geloof in “Hsiën” , de Onsterfelijken, medebewoners van het gebergte. De monniken waren uiterst geboeid door hun geheim van onsterfelijkheid, hetgeen in de optiek van ‘n monnik een bescheiden verlenging van het aardse bestaan betekende van pakweg ’n jaar of honderd.

Juist uit respect voor die Onsterfelijken  hielden Tao-priesters zich zeer intensief  bezig met hun lichaam in relatie tot de natuur. Door diepe rust, vasten en meditatie en ook wel door het nuttigen van allerlei plantextracten slaagden zij er in polsslag en ademhaling te vertragen in de hoop zo hun leven te verlengen. Op oude Chinese prenten ziet u dan ook monniken afgebeeld mediterend bij een kopie van een heilige berg. Het vervaardigen van zo’n rotsminiatuur hoorde bij hun zoektocht naar onsterfelijkheid. Zij legden - samen met de aanwezige kunstenaars en geleerden, de literati – er al hun inspiratie en creativiteit in en de voltooide, kunstzinnige, schitterende exemplaren werden objecten voor meditatie, een schakel tussen goden, natuur en mens.

In de 11e en 12e eeuw introduceerden Chinese boeddhistische monniken de bonsaikunst in Japan en de Japanners, met hun grote liefde IMG_0172voor de natuur, omarmden bonsai van harte. Het Japanse woord “bonsai” wordt nu over de hele wereld gebruikt, terwijl het eigenlijk de Japanse uitspraak is van het Chinese woord “ pensai”. De Chinezen zeggen nu “pen ching” tegen hun bonsai en de namen “penjing” en “saikei”  staan voor landschap. In de historische en culturele ontwikkeling van bonsai speelde het landschap altijd een belangrijke rol; het is dus bijna vanzelfsprekend, dat een “saikei” niet in uw collectie mag ontbreken.


De rots(en)
Rotsen/ stenen zijn niet van wezenlijk belang in een miniatuur landschap. Het zacht glooiende reliëf van een laagland landschap kan ook met grond opgebouwd worden, die dan bedekt wordt met mos, lage grassen en laagblijvende kruidachtige plantjes, zoals b.v. stekelnootje. Dit ter geruststelling.

Als u meer reliëf wilt, ben u aangewezen op rotsen. In een land van klei, zand en veen is dat dan ook het probleem. Meebrengen van vakantie is een mogelijkheid, maar dan moet men per auto reizen; per vliegtuig reizend loop je tegen de gewichtgrens van de bagage aan. Kopen bij een stenenhandelaar op een bonsaishow kan ook, maar zodra zo’n stuk steen maar enigszins op een suiseki of kijksteen lijkt, betaalt u de hoofdprijs.

Dus moeten wij creatief worden en zelf gaan bouwen uit voordelige materialen die gelukkig in soorten en maten te koop zijn bij tuincentra of in gespecialiseerde zaken voor tuinverharding, zoal b.v. Pleunis aan Het Haantje in Rijswijk, vlakbij de spoorwegovergang. De steenkeuze wordt bepaalt door het landschap dat u voor ogen staat; Een oud sterk geërodeerd  gebergte heeft ronde, afgevlakte glooiingen. Zo’n Chinees kalksteen gebergte heeft steile, smalle pieken.

IMG_0173Enkele voorbeelden
Die grote brokken lavasteen zijn ruim voorhanden, relatief zacht en zeer poreus. Begin met heel zorgvuldig uitzoeken, dat scheelt u bewerken. Met hamer en steenbeitel kunt u er stukken afslaan, hopend dat de brokken in uw concept passen; door met een slijpschijf stenen dwars door midden te slijpen, krijgt u uit één stuk twee steilere rotspieken die gemakkelijk rechtop gezet kunnen worden, voorin of achter in uw landschap i.v.m. perspectiefwerking. In lavasteen kunt u redelijk gemakkelijk gaten voor beplanting maken. Denk daarbij wel aan de drainage.

In tuincentra ziet u soms ook die lange, puntige stukken natuursteen die rechtop in b.v. een Oosterse tuin gezet kunnen worden. Als u boft, ligt er tussen die prachtige, natuurlijk ogende zuilen een zielig, gebroken exemplaar die u voor een habbekrats mee kunt krijgen. Thuis kunt u dan met beitel en slijpschijf in de weer om een landschap van smalle, steile pieken te maken dat pracht en kracht uitstraalt.

Als u dat grofstoffelijke geweld niet zitten en fijner besnaard wilt gaan bouwen, kunt u ook stenen gaan samenvoegen met lijm of cement. Er zijn fijne cementsoorten met zeer hoge hechting en afharding in de handel, die ook tijdens het drogen  nog gevormd kunnen worden, zodat de cementdelen mooi in het ontwerp gepast kunnen worden.

Ik zag bij Pleunis relatief lange, vrij smalle stukjes natuursteen op de markt gebracht om een stroom uit te beelden in een Japanse of een Zentuim. Die stukken lenen zich goed voor zo’n steil piekenlandschap. Door met 1 mm. draad de samen te voegen stukken bijeen te binden, kunt u het geheel rustig laten drogen, zelfs als u overhangende rotsen of bogen gecreëerd heeft. Bovendien kunt u stabiele constructies met voldoende plantgaten bouwen. Goed samenbinden, wellicht met meer helpende handen, en niet op draad kijken; dat kan toch hergebruikt worden.

Benodigdheden
Keuze 1 is: Gaan wij Japans of doen wij Chinees?

Onder de naam “Saikei” is het landschap in Japan populair geworden, ook al is het van oorsprong een Chinese stijl.IMG_0176 Japanners houden van de natuur en trainen vooral hun tuinbouwkundige vaardigheden in een landschap. Bij ons zet een bonsaïst boompjes geruime tijd in de volle grond om “ aan te laten dikken”. Een Japanner, vaak klein behuisd en  “ betuind”, past zijn potentiële bonsai in in zijn landschap om die er na een aantal jaren uit te peuteren en tot shohin te promoveren. Zijn landschap was kweekbak, maar wel een zeer creatief ontworpen en dus decoratief exemplaar; een sieraad, schoonheid van de natuur en dat lekker dicht bij hun huis.

IMG_0174Voor Chinezen is het landschap een plek voor meditatie met duidelijk magische en religieuze aspecten en symboliek. Al die gebouwtjes, bootjes en beestjes  kunnen wij dus niet, superieur Westers, gewoon kitsch noemen. Een steile rots waar een pad met minuscule treetjes over verschillende bruggetjes, langs een thee paviljoen naar een pagode voert, bevat eigenlijk een Boeddhistische levensles.

Al zijn de moeilijkheden nog zo groot, er is altijd ’n brug om ze te bedwingen. Al raak je nog zo uitgeput, je vindt toch (thee)verpozing als beloning voor je inspanningen. Als je, ondanks al die tegenslagen en dankzij veel doorzettingsvermogen, de top bereikt, kan je daar de geest vrij maken om de hoogste creativiteit, bezinning en verdieping te ervaren.
Alleen al om die reden bouwt u toch een landschap!


Plantmateriaal
Kies voor kleinbladig en compact in moyogi -, kengai- of han-kengaistijl zou ik over de vorm willen opmerken. Denkt u bij plaatsing in uw landschap vooral aan het genre landschap dat u wilt uitbeelden.  Wilt u een suggestie van hooggebergte, zet er dan geen loofboom bovenop. Die verdwijnen op berghellingen het eerst als Pinus, Cipres of Rododendron het nog even vol houden tot de boomgrens bereikt is. Denkt u bij die laatste soort aan mijn kreet: Een droge Azalea is een dode Azalea. Zorgt u dus voor ruim plantgat met vochtige, zure grond als u die fraaie, kleinbladige rodo kiest.

Als u het landschap in een schaal zonder gaten , een “suiban”, plaatst, kunt u planten en bomen ook laten profiteren van capillaire opstijging. Dat verruimt uw plant- keuze. Een platte steen –slab- vraagt meer nevelen.


Geschikte planten
zijn:

  • Hinokicipres ( Chamaecyparis obtusa ‘Yatsubusa’), heide struikje
  • (Calluna vulgaris’Foxii Nana), Fuchsia microphylla. Dan is uw landschap niet winterhard, hetgeen gesjouw betekent.Veel juniperus soorten zoals J.chinensis, J.sabina. J.procumbens.
  • J.rigida, Picea abies ‘Little Gem (zeer kleine naaldjes), Pinus mugo en P.parviflora’Miyajima
  • (ook kleine naalden), etc. IMG_0175

Accentplantjes, mos  en grassen bieden ook veel toepassingsmogelijkheden.


Volgend keuzemoment
U heeft uw “suiban”, maar hoe vult u die?

  • Rots + grond,
  • Rots + water,
  • Rots +  grond en water of
  • Rots + zand.

Waarbij aangetekend moet worden dat zand eigenlijk water symboliseert en soms, tussen  rond/beplanting, een pad.
Een rotspartij oprijzend uit het water, compleet met weerspiegeling, zal u veel meditatie mogelijkheden bieden. Ook ziet u vol welbehagen een plantkundig gunstig microklimaatje ten gevolge van de verdamping. Maar moppert u dan niet als er een merel in heeft zitten badderen op een warme dag of als het een glibberig groene algzooi  is en de suiban zich moeizaam laat kuisen.

Hoeveel objecten, van huisje tot herten, u wilt plaatsen, is een kwestie van geloof, smaak en…… liefde.

Veel plezier en succes.

Auteur: Just Merks †

IMG_0182